Tản mạn với thầy giáo già- 4

Áp dụng nguyên lý chung một cách cứng nhắc có thể gây tai hại. Ví dụ: Trong ngành Y, y học là khoa học của cái chung (nguyên lý), nhưng là nghệ thuật của cái riêng khi chữa bệnh cho từng cá thể. 

• Ví dụ 1: “Huyết áp cao thì hạ xuống càng nhanh càng tốt”, lý thuyết là hợp lý nhưng không phải lúc nào cũng đúng. Một người lớn tuổi bị tăng huyết áp lâu năm, cơ thể đã “quen” với mức huyết áp cao. Việc làm huyết áp giảm quá nhanh, dễ gây ngất, chóng mặt. 
• Ví dụ 2 (ngành an toàn thông tin): “Càng bảo mật chặt thì càng an toàn”. Đúng — nhưng nếu áp dụng máy móc, lại phản tác dụng. Một công ty áp dụng chính sách,  Mật khẩu phải dài ≥ 16 ký, Phải có chữ hoa, chữ thường, số, ký tự đặc biệt; Phải đổi mỗi 7 ngày. Kết quả thực tế: Nhân viên không nhớ nổi mật khẩu; Ghi ra giấy dán lên màn hình. Hệ thống yếu hơn, không phải mạnh hơn.
• Ví dụ 3 (võ thuật): “Ra đòn càng mạnh càng tốt”. Nghe rất hợp lý,  sức mạnh lớn thì dễ thắng. Một người luôn cố tung đòn thật mạnh, dồn toàn bộ lực vào mỗi cú đánh.Khi gặp đối thủ nhanh và linh hoạt, người ta phát hiện đòn tuy rất mạnh, nhưng chậm, dễ đoá, dễ mất thăng bằng khi ra đòn hụt, nên kết quả: thua nhanh hơn.
• Ví dụ 4 (kính tế): “Giảm thuế sẽ kích thích kinh tế”. Một quốc gia quyết định: Giảm mạnh thuế thu nhập, Giảm thuế doanh nghiệp

Phương Đông và Tây thường có cách tiếp cận khác nhau khi tìm quy luật.

 

Phương Tây: Bottom-up

Bắt đầu từ sự vật riêng lẻ.

Phân tích, tách nhỏ các sự vật trên.

Tìm đặc điểm lặp lại từ bước phân tích.

Kết luận thành quy luật chung

Ví dụ:

Nhiều vật rơi → đo → tính → định luật hấp dẫn

Nhiều ca bệnh → thống kê → phác đồ chung

 

Phương Đông: Top-down (từ trên xuống)

Bắt đầu quan sát từ cấu trúc toàn thể, hay trong trật tự lớn

Quan sát sự vận hành hài hòa

Đặt sự vật vào bối cảnh

Nhận ra mẫu hình chung

Ví dụ:

Âm/dương, sinh/ khắc, bệnh/khỏe

Cái chung là mẫu hình được “nhận ra”. Trong ví dụ trên, đó là cách chia theo thế giới nhị phân. Cách phân nhóm cơ bản nhất.