3 người bạn CNTT, Toán, Vật lý nhìn về thế giới và con người

Nếu nhìn ở tầng nhân sinh quan(con người sống thế nào) và thế giới quan (thế giới vận hành thế nào), thì ba nhóm toán học – vật lý – công nghệ thông tin có thể khác nhau khá rõ. Tất nhiên đây là xu hướng tư duy, không phải mọi cá nhân đều như vậy.

	Toán học	Vật lý	Công nghệ thông tin
Câu hỏi cốt lõi	Cái gìđúng về mặt logic?	Thế giớithực sự vận hành thế nào?	Làm thế nào đểbiến hiểu biết thành hệ thống hoạt động được?
Đối tượng	Khái niệm, cấu trúc, quan hệ	Tự nhiên, vật chất, năng lượng, không-thời gian	Thông tin, thuật toán, hệ thống, con người–máy
Tiêu chuẩn chân lý	Chứng minh	Thực nghiệm + lý thuyết	Chạy được + đúng + hiệu quả + mở rộng được
Thái độ với giả định	Có thể chấp nhận nếu tiên đề nhất quán	Phải đối chiếu với tự nhiên	Chấp nhận nếu mô hình hữu ích và kiểm thử được
Cách nhìn thế giới	Thế giới củacấu trúc và quan hệ	Thế giới củaquy luật và hiện tượng	Thế giới có thểmô hình hóa, tính toán và điều khiển
Câu hỏi thường gặp	“Tại sao điều này tất yếu?”	“Tại sao tự nhiên lại như vậy?”	“Có thể xây dựng nó như thế nào?”

1. Người toán học: đi tìm cái tất yếu

Nhà toán học thường có xu hướng nhìn thế giới quacấu trúc. Họ không quá quan tâm một vật cụ thể là gì, mà quan tâm:

Nếu các điều kiện này đúng, thì điều gì bắt buộc phải đúng?

Vì vậy nhân sinh quan dễ nghiêng về:

• Coi trọng logic và tính nhất quán;
• Thích sự rõ ràng, chặt chẽ;
• Nghi ngờ những kết luận chưa được chứng minh;
• Có thể chấp nhận một thế giới rất trừu tượng miễn là nó nhất quán.

Một nhà toán học có thể quan tâm đến một cấu trúc hoàn toàn không tồn tại trong tự nhiên, nhưng vẫn thấy nó có giá trị.

Thế giới quan toán học: Thế giới sâu xa có thể được hiểu thông qua cấu trúc, quan hệ và tính tất yếu.

2. Người vật lý: đi tìm cái có thực

Nhà vật lý có một bước khác nhà toán học.

Toán học hỏi: “Điều này có suy ra được từ các tiên đề không?”

Vật lý hỏi: “Tự nhiên có thực sự làm như vậy không?”

Một phương trình đẹp nhưng không phù hợp thực nghiệm thì vẫn phải bỏ. Vì thế thế giới quan của nhà vật lý thường có một đặc điểm rất mạnh:

Thực tại có quyền phủ định lý thuyết của chúng ta.

Đây là một thái độ nhận thức rất đặc biệt. Newton, Einstein hay cơ học lượng tử đều cho thấy: trực giác của con người có thể sai rất xa, còntự nhiên mới là trọng tài cuối cùng. Do đó nhân sinh quan của người làm vật lý có thể nghiêng về:

• khiêm tốn trước tự nhiên;
• chấp nhận nghịch lý;
• không quá tin vào trực giác;
• tìm kiếm những quy luật phổ quát nằm phía sau vô số hiện tượng.

Thế giới quan vật lý:

Thế giới tồn tại độc lập với cách chúng ta nghĩ về nó; nhiệm vụ của con người là tìm raquy luật của thực tại.

3. Người công nghệ thông tin: đi tìm cái có thể làm được

IT lại có một tinh thần khác. Câu hỏi thường không phải: “Điều này có tất yếu về logic không?” hay: “Bản chất cuối cùng của tự nhiên là gì?” mà là: “Có thể biến nó thành một hệ thống hoạt động được không?” Đây là tư duy kiến tạo.

Ví dụ:

• Toán học: chứng minh thuật toán có tính chất X.
• Vật lý: tìm hiểu máy tính vận hành theo các quy luật vật lý nào.
• IT: viết chương trình để máy tính thực hiện thuật toán X.

Vì vậy người IT thường có thế giới quan thiên về:

• mô hình hóa;
• thuật toán;
• hệ thống;
• khả năng tự động hóa;
• khả năng mở rộng;
• tối ưu hóa;
• “Nếu chưa làm được thì hãy thiết kế lại.”

Điểm đặc biệt là IT không chỉ quan sát thế giớimà còn tạo ra những thế giới mới: hệ điều hành, Internet, cơ sở dữ liệu, AI, metaverse, cloud ...

Thế giới quan IT:

Một phần rất lớn của thế giới có thể được mô hình hóa thành thông tin và biến thành hệ thống có thể tính toán.

4. Khác biệt sâu nhất nằm ở chữ “thật”

Có thể cô đọng thành một chuỗi:

Toán học → Đúng
Vật lý → Thật
IT → Chạy được

Hay sâu hơn:

Toán học:“Có tất yếu không?”
Vật lý:“Có thật trong tự nhiên không?”
IT:“Có thể hiện thực hóa không?”

Đó là ba kiểu trí tuệ rất khác nhau.

5. Và có một điểm thú vị: ba ngành này đang hội tụ

Ngày nay ranh giới đang mờ đi:

Toán học → mô hình → Vật lý → thuật toán → IT → mô phỏng → AI

Ví dụAIlà điểm giao rất đẹp:

• Toán học cung cấp cấu trúc và tối ưu hóa.
• Vật lý cung cấp cách nhìn về hệ động lực, thông tin, xác suất.
• IT biến chúng thành thuật toán và hệ thống.
• Cuối cùng hệ thống lại tạo ramột cách mới để con người nhận thức thế giới.

Vì vậy nếu phải nói bằng một câu:

Nhà toán học muốn hiểu cái có thể đúng; nhà vật lý muốn hiểu cái thực sự tồn tại; người IT muốn biến cái hiểu được thành thứ có thể hoạt động.

Và có lẽ những người mạnh nhất ở thế kỷ XXI sẽ là người đứng được ở cả ba vị trí: chứng minh được, hiểu được và xây dựng được.

Theo Life is Good.