Học, học sâu và suy nghĩ (tiếp theo)
1.Học và Suy nghĩ
Con người lớn lên bằng hai con đường quan trọng: học và suy nghĩ. Học giúp chúng ta tiếp nhận thế giới, còn suy nghĩ giúp chúng ta hiểu đúng về thế giới. Một người có thể học rất nhiều nhưng chưa chắc đã hiểu sâu. Một người có thể suy nghĩ rất nhiều nhưng nếu thiếu nền tảng tri thức thì suy nghĩ dễ trở thành phỏng đoán. Vì thế, học và suy nghĩ không phải là hai việc tách rời, mà là hai quá trình bổ sung cho nhau để tạo nên trí tuệ.
Học là quá trình đưa thế giới bên ngoài vào bên trong chúng ta. Một đứa trẻ học ngôn ngữ, một sinh viên học kiến thức chuyên môn, một nhà khoa học học những công trình của người đi trước. Mỗi lần học, chúng ta mở rộng thêm một phần thế giới trong tâm trí mình.
2.Học chỉ là điểm bắt đầu.
Nếu chỉ học, con người rất dễ trở thành một kho chứa kiến thức. Ta có thể nhớ nhiều công thức, nhiều sự kiện, nhiều phương pháp, nhưng khi gặp một vấn đề chưa từng xuất hiện trong sách vở, ta lại lúng túng. Điều đó cho thấy biết nhiều chưa đồng nghĩa với hiểu sâu.
Suy nghĩ sẽ thu ngắn khoảng cách giữa điều ta biết và điều ta chưa hiểu.
Người ham học biết nhiều nước cờ hay. Người suy nghĩ, hỏi tại sao nước cờ ấy hay. Người suy nghĩ sâu hơn lại hỏi trong hoàn cảnh nào nước cờ ấy không còn hay. Và khi tiếp tục đào sâu, họ có thể phát hiện ra một nguyên lý nằm phía sau nhiều nước cờ khác nhau.
Đó chính là sức mạnh của suy nghĩ. Suy nghĩ không chỉ làm tăng số lượng kiến thức mà còn thay đổi cấu trúc của kiến thức trong đầu chúng ta. Những điều tưởng như rời rạc bắt đầu được kết nối. Những điều tưởng như phức tạp bắt đầu xuất hiện một nguyên lý chung. Những điều tưởng như chắc chắn bắt đầu được đặt lại dưới ánh sáng của những câu hỏi mới.
3. Học là tích lũy, suy nghĩ là tinh luyện.
Học đưa thêm vào tâm trí những dữ liệu, kinh nghiệm và tri thức mới. Suy nghĩ giúp chúng ta nhận ra điều gì quan trọng, điều gì không quan trọng, điều gì đúng, điều gì sai, điều gì chỉ đúng trong một hoàn cảnh nhất định. Vì thế, suy nghĩ không chỉ là thêm một ý tưởng mới. Nhiều khi suy nghĩ sâu chính là khả năng bỏ đi những điều không cần thiết để nhìn thấy phần cốt lõi.
Một người học giỏi có thể nhớ một bài toán. Một người suy nghĩ giỏi có thể hiểu nguyên lý tạo ra nhiều bài toán khác nhau. Một người học giỏi có thể nhớ nhiều ván cờ. Một người suy nghĩ giỏi có thể nhìn ra chiến lược phía sau những ván cờ ấy. Một người học giỏi có thể biết nhiều phương pháp. Một người suy nghĩ giỏi biết khi nào nên dùng phương pháp nào và khi nào không nên dùng chúng.
Bởi vậy, học mà không suy nghĩ có thể tạo ra tri thức nhưng chưa chắc tạo ra trí tuệ. Ngược lại, suy nghĩ mà không học cũng khó tạo ra trí tuệ, bởi suy nghĩ cần nguyên liệu. Không thể xây dựng một ngôi nhà nếu không có vật liệu, cũng như khó xây dựng một tư tưởng sâu sắc nếu không có tri thức và trải nghiệm.
4.Tạo được một vòng lặp giữa hai quá trình học và suy nghĩ
Ta học để có thêm nguyên liệu. Ta suy nghĩ để biến nguyên liệu thành trí tuệ .Từ sự hiểu biết mới, ta lại phát hiện ra những câu hỏi mà trước đây mình chưa từng nghĩ tới. Những câu hỏi mới buộc ta phải học thêm. Những điều học thêm lại mở ra những tầng suy nghĩ mới.
Cứ như vậy, con người không chỉ biết nhiều hơn mà còn nhìn sâu hơn.
Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa người chỉ tiếp nhận tri thức và người thực sự phát triển trí tuệ. Người chỉ tiếp nhận thường hỏi câu trả lời là gì. Người suy nghĩ hỏi tại sao câu trả lời lại như vậy. Người suy nghĩ sâu hơn nữa hỏi liệu có một cách nhìn khác hay không, và trong điều kiện nào câu trả lời ấy sẽ không còn đúng.
Có thể nói, học làm mở rộng thế giới của chúng ta, còn suy nghĩ làm cho thế giới ấy trở nên sâu sắc.
Một người càng học, thế giới trong đầu càng rộng. Nhưng một người càng biết suy nghĩ, thế giới ấy càng có chiều sâu. Khi hai điều này gặp nhau, kiến thức không còn nằm rời rạc trong trí nhớ mà bắt đầu trở thành một hệ thống có cấu trúc.
Lúc đó, con người không chỉ biết câu trả lời của những câu hỏi cũ mà còn có khả năng tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi mới. Và có lẽ đó mới là mục tiêu cao nhất của việc học.
Học không phải để biết tất cả. Mà để có đủ tri thức để suy nghĩ, đủ khả năng suy nghĩ để nhìn thấy điều mình chưa biết, và đủ khiêm tốn để tiếp tục học.
Học làm cho chúng ta biết nhiều hơn nhưng mau làm đầy đĩa cứng. Suy nghĩ làm cho chúng ta hiểu sâu hơn, giúp chúng ta xử lý và đặt ra những câu hỏi tốt hơn, nghĩa là nâng cấp CPU. Những câu hỏi tốt lại dẫn chúng ta đến một hành trình học tập mới.
Vì thế, học và suy nghĩ không phải là hai con đường song song. Chúng là một vòng tuần hoàn không có điểm kết thúc. Càng học sâu, ta càng có nhiều điều để suy nghĩ. Càng suy nghĩ sâu, ta càng nhận ra mình còn nhiều điều phải học.
Và chính trong vòng tuần hoàn ấy, dữ liệu dần chuyển hóa thành hiểu biết, hiểu biết dần chuyển hóa thành trí tuệ.
Kết luận
Học giống như người nông dân đào cái lỗ có bán kính X, chiều cao Y. Học sâu sẽ mở rộng thành (2X, 5Y). Còn suy nghĩ tạo đến (5X, 6Y), thậm chí đào lỗ khác, bỏ lỗ cũ.
Học giúp ta làm đầy tâm trí; suy nghĩ làm ta có có hội lớn để biến đổi tâm can.
Theo Life is Good