Giọng điệu bất thường, logo không nhất quán hoặc email viết kém từng là những dấu hiệu nhận diện lừa đảo. Thế nhưng, những dấu hiệu này ngày càng khó phát hiện khi công nghệ Deepfake tinh vi vượt bậc.

Deepfake - Không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là bài toán niềm tin

Ban đầu, Deepfake chỉ là một khám phá kỹ thuật, nhưng giờ đây nó đã trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng không chỉ với cá nhân, doanh nghiệp, thậm chí tầm quốc gia.

Theo cảnh báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2026 có thể tới 90% nội dung trực tuyến sẽ được tạo ra bằng AI, bao gồm cả các nội dung giả mạo nguy hiểm như deepfake. Điều này đồng nghĩa với mức độ rủi ro về thông tin sai lệch và mất niềm tin vào môi trường số tăng cao chưa từng có. Ranh giới phân định giữa thật và giả đôi khi không thể phân biệt được.

Deepfake đã vượt ngoài tầm kiểm soát

Ngày nay, chỉ cần vài phút truy cập ứng dụng miễn phí trên smartphone, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một video giả mạo “như thật” - việc mà trước đây cần cả đội ngũ chuyên gia và hàng tuần làm việc. Công nghệ này đã góp phần xóa bỏ những yêu cầu, rào cản trong khâu sản xuất, khiến việc tạo ra clip, hình ảnh, giọng nói trở nên vô cùng dễ dàng.

Hệ quả là tốc độ và quy mô tấn công của tội phạm mạng lan rộng. Giờ đây, bất kể một tổ chức lớn hay nhỏ, hoạt động trong mọi lĩnh vực nào cũng đều có thể trở thành nạn nhân của Deepfake.

Tội phạm công nghệ cao chỉ cần tạo ra một đoạn ghi âm giả lệnh chuyển tiền, hay video giả mạo CEO bị rò rỉ cũng đủ để khiến khách hàng mất niềm tin vào doanh nghiệp, dẫn đến hệ lụy về tài chính, khủng hoảng nội bộ, truyền thông.

Hậu quả từ những bài học thực tế

Thế giới từng chứng kiến nhiều vụ đau lòng liên quan tới công nghệ Deepfake. Một công ty đa quốc gia tại HongKong mất 25 triệu USD sau cuộc họp online với “giám đốc tài chính” Deepfake; hay một công ty công nghệ ở Mỹ bị lừa chuyển tiền hàng triệu USD do giả mạo CEO qua cuộc gọi video; ngân hàng ở Các tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng bị chiếm đoạt 35 triệu USD bằng chiêu ghi âm giọng nói giả mạo lãnh đạo.

 

Nhiều nhà lãnh đạo cũng không nằm ngoài tầm ngắm của công nghệ lừa đảo Deepfake

Chỉ riêng thị trường tài chính thế giới, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2025, nhiều vụ lừa đảo Deepfake gây thiệt hại hơn 200 triệu USD. Sự gia tăng mạnh về số vụ (gấp 3 lần so với năm trước) và các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi khiến con số này dự kiến tiếp tục tăng nhanh trong những năm tới. Còn với tiền mã hóa, năm 2024, tổng thiệt hại từ các vụ lừa đảo crypto lên tới 4,6 tỉ USD, trong đó gần 40% vụ gian lận lớn sử dụng deepfake.

Doanh nghiệp cần làm gì để chủ động ứng phó

1. Đầu tư đồng bộ cả “con người - quy trình - công nghệ”

Đào tạo nhận biết deepfake cho mọi cấp nhân viên: Tổ chức các khóa tập huấn ngắn hạn, cập nhật kiến thức mới về công nghệ deepfake, dạy cách xác minh từ nhiều nguồn, nhất là với thông tin bất ngờ hoặc gây kích động.

Thiết lập quy trình kiểm soát đa tầng: Tất cả yêu cầu giao dịch tài chính, thay đổi truy cập hoặc thông tin nhạy cảm đều cần xác nhận qua ít nhất hai kênh độc lập (multi-factor verification), bao gồm cuộc gọi trực tiếp hoặc xác thực qua hệ thống nội bộ.

Đầu tư vào công nghệ phòng ngừa: Tận dụng các phần mềm phát hiện Deepfake mới nhất, cập nhật liên tục các công cụ kiểm tra nguồn gốc, dấu hiệu sửa đổi của video/âm thanh, kết hợp với hệ thống quản lý nhận diện rủi ro.

2. Xây dựng văn hóa hoài nghi tích cực

Luôn khuyến khích nhân viên, đối tác luôn đặt câu hỏi về tính xác thực của mọi thông tin nhận được, đặc biệt khi thông tin đó ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản, quyền truy cập hoặc danh tiếng tổ chức. Bên cạnh đó, cần sớm phát hiện và ngăn chặn, thay vì xử lý sự cố hậu quả.

3. Chủ động hợp tác và đưa ra các quy định nội bộ

Làm việc cùng với các chuyên gia, đơn vị bảo mật để kiểm tra các thông tin nghi ngờ.

Mỗi doanh nghiệp cần cập nhật quy định nội bộ phù hợp với hướng dẫn mới từ cơ quan chức năng, phối hợp các cơ quan thực thi pháp luật khi gặp sự cố; tham gia các chương trình chia sẻ thông tin về rủi ro và xu hướng Deepfake để kịp thời cập nhật, cảnh báo và hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng doanh nghiệp, ngành nghề.

Không doanh nghiệp nào đủ sức ứng phó một mình. Việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng về xử phạt sản xuất, phát tán Deepfake độc hại, cũng như quy định về trách nhiệm của các nền tảng công nghệ trong kiểm soát nội dung đang ngày càng cấp thiết. Đồng thời, nâng cao nhận thức cộng đồng, giáo dục “an toàn thông tin số” ngay từ trường học cũng là giải pháp dài hạn mà xã hội nên chung tay thực hiện.

Lê Hà

Nguồn: https://baomoi.com/deepfake-moi-de-doa-tai-dinh-hinh-rui-ro-doanh-nghiep-c52794138.epi

Các ý chính của chương: Nghiên cứu tổng quan 

Dưới đây là những nhóm người thường không phù hợp hoặc gặp khó khăn khi theo ngành CNTT, kèm lý do cụ thể:

1. Người thiếu tư duy logic và phân tích

• CNTT, đặc biệt là lập trình, đòi hỏi khả năng tư duy logic, tuần tự, và trừu tượng hóa vấn đề.

• Nếu bạn dễ rối khi gặp quy trình phức tạp, không thích “mổ xẻ” nguyên nhân lỗi, hoặc sợ các con số – thì học và làm CNTT sẽ rất mệt mỏi.
  Ví dụ: Không hiểu vì sao chương trình chạy sai, và dễ nản khi phải dò từng dòng code.

2. Người không kiên nhẫn, dễ chán nản

• Viết code, debug, xử lý lỗi, hay tối ưu hệ thống đều cần kiên nhẫn cao và làm việc tỉ mỉ hàng giờ.

• Ai chỉ thích “làm nhanh – ra kết quả ngay” sẽ thấy CNTT quá khô khan.
   Ví dụ: Mới học vài tuần mà thấy “không hiểu gì, chắc không hợp” thì khó tiến xa.

 3. Người ngại học, không chịu cập nhật

• CNTT thay đổi liên tục. Một công nghệ hot hôm nay có thể lỗi thời chỉ sau 3 năm.

• Nếu không thích học thêm, đọc tài liệu tiếng Anh, hoặc sợ thay đổi, thì sẽ tụt hậu rất nhanh.
   Ví dụ: Vẫn cố bám ngôn ngữ cũ, không muốn học framework mới.

4. Người ngại giao tiếp và làm việc nhóm

• Dù hình ảnh “lập trình viên cô đơn” khá phổ biến, thực tế ngành CNTT là ngành teamwork: phải trao đổi với đồng nghiệp, khách hàng, tester, UX, PM,…

• Nếu bạn ngại giao tiếp, không diễn đạt được ý tưởng, thì dự án sẽ gặp rắc rối.

5. Người thiên về cảm xúc, nghệ thuật, ít quan tâm đến cấu trúc và quy tắc

• Những người có tư duy thiên về nghệ thuật tự do, sáng tạo cảm xúc thường thấy môi trường CNTT quá “khuôn khổ”.
  Ví dụ: Thích vẽ, sáng tác nhạc, diễn xuất, nhưng bị ép học lập trình — dễ mất động lực.

6. Người chỉ chọn CNTT vì “nghe nói lương cao”

• CNTT có tiềm năng thu nhập tốt, nhưng chỉ với người thực sự giỏi và yêu nghề.

• Nếu chọn vì “thấy người khác học”, “nghe lương cao”, mà không có hứng thú với công nghệ, bạn sẽ sớm kiệt sức.

7. Người sức khỏe yếu, khó tập trung lâu

• Làm CNTT thường phải ngồi máy tính liên tục, làm việc nhiều giờ trước màn hình.

• Nếu bị đau lưng, mỏi mắt, hoặc khó duy trì sự tập trung dài, thì cần cân nhắc kỹ.

Tóm lại:

Ngành CNTT không yêu cầu bạn là “thiên tài”, nhưng yêu cầu rất cao về thái độ học tập và tính kiên định.
=>Người phù hợp nhất là người:

• Thích giải quyết vấn đề logic.

• Có tinh thần học suốt đời.

• Kiên nhẫn, tỉ mỉ.

• Biết hợp tác và tự học.

Các công cụ trí tuệ nhân tạo đang được "thần thánh hóa" khiến người dùng đặt kỳ vọng cao, nhưng thực tế không như mong đợi

Đầu tháng 7-2025, Google chính thức triển khai Veo 3 - công cụ tạo video bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đến các quốc gia - nơi ứng dụng Gemini đang hoạt động, bao gồm Việt Nam. Người dùng có thể sử dụng Veo 3 thông qua gói Google AI Pro với giá 489.000 đồng/tháng.

Tốn tiền mà không hiệu quả

Dù sự quan tâm với Veo 3 hiện tại giảm so với thời điểm vừa ra mắt song vẫn có số lượng lớn người sử dụng công cụ tạo video này bởi khả năng biến văn bản và hình ảnh thành video sống động, phù hợp bối cảnh. Các đoạn video ngắn được tạo bởi Veo 3 thường thu hút lượt xem không nhỏ trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok và YouTube, thậm chí có thể lên tới hàng triệu view.

Cơn sốt Veo 3 lan rộng khi nhiều tài khoản cá nhân tự xưng là "chuyên gia AI" liên tục quảng bá, bán các khóa học online sử dụng công cụ này với mức phí từ 99.000 đồng/khóa học chỉ vỏn vẹn 1-3 buổi. "Không cần studio, không cần đội ngũ marketing, bạn vẫn có thể tạo ra những video triệu view, thu hút khách hàng gấp 10 lần bình thường" - tài khoản M.Q trên Facebook đăng bài viết với lời hứa hẹn "có cánh".

Một số "thầy AI" trên mạng còn chỉ cách không cần mua tài khoản Veo 3, chỉ cần sử dụng Canva Pro - một ứng dụng có khả năng thiết kế hình ảnh, video, trình chiếu... - là sẽ tạo được video Veo 3 không giới hạn, chi phí chỉ từ 99.000 đồng/tháng. Tuy nhiên, theo tìm hiểu, thực tế Canva Pro chỉ cho phép tạo tối đa 5 video/tháng.

Tin vào những lời quảng cáo hoa mỹ về tác dụng AI, không ít người đã mạnh tay chi tiền triệu để mua tài khoản sử dụng hàng loạt công cụ, rồi sau đó "vỡ mộng". Chị Hoàng Thị Lan Phương (ngụ TP HCM) từng tham gia khóa học online về Veo 3, chi phí 99.000 đồng, với hy vọng tạo ra video ngắn có thể thu hút hàng triệu view để quảng bá điểm bán hàng của mình, qua đó tăng doanh số. Thế nhưng, sau buổi học, chị rất thất vọng khi Veo 3 chỉ tạo được video dài tối đa 8 giây, khi ghép các video ngắn với nhau có cảm giác không mượt mà, không thể truyền tải hết thông điệp mong muốn. "Các chuyên gia AI trên mạng quảng cáo Veo 3 giúp tiết kiệm thời gian, chi phí marketing nhưng thực tế lại khá tốn kém và hiệu quả không như kỳ vọng" - chị Phương nhận xét.

Ông Nguyễn Thành Tâm (ngụ Hà Nội) chi gần 2 triệu đồng để mua các ứng dụng AI phục vụ sáng tạo nội dung như ChatGPT, Gemini, Piktochart, Canva... và cũng thất vọng bởi khả năng thực sự của các công cụ này. "Piktochart được quảng cáo là có thể biến dữ liệu thành đồ họa chỉ trong một phút với hình ảnh cực kỳ hút mắt, nhưng sản phẩm thực tế lại không thể sử dụng được. AI này chỉ tạo được đồ họa với dữ liệu ít, còn nếu dữ liệu dài hơn thì phải chỉnh sửa bằng tay rất tốn thời gian; giao diện cũng không đẹp mắt" - ông Tâm nói.

Một công cụ AI tạo đồ họa được quảng cáo “nổ vang trời” nhưng khi thực tế sử dụng lại khác xa kỳ vọng của người dùng Ảnh: Nguyễn Tỉnh

"Chơi" AI như... chơi dao

Bên cạnh sử dụng AI phục vụ công việc, không ít trường hợp "chơi AI" với mục đích giải trí, "đu trend". Tuy nhiên, việc sử dụng AI thiếu cẩn trọng, sa đà, mất kiểm soát... có thể dẫn đến hậu quả khó lường.

Gần đây, trên mạng xã hội lan truyền trend dùng AI tạo hình ảnh như thật để thu hút bình luận, tương tác. Đáng chú ý, có nhiều hình ảnh khá nhạy cảm, không phù hợp hoặc sai sự thật đã được đăng tải và thu hút lượt xem lớn, chẳng hạn hình ảnh cảnh sát giao thông ghi biên bản xử phạt, lực lượng công an thực thi nhiệm vụ... Những hình ảnh tưởng như chỉ có tính chất giải trí như này lại tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý.

Theo quy định pháp luật hiện nay, hành vi sử dụng công nghệ AI để tạo hình ảnh giả mạo, sai sự thật... nếu gây hiểu lầm theo chiều hướng tiêu cực có thể bị xem là xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của người khác. Hành vi này có thể bị phạt 20-30 triệu đồng, buộc phải gỡ bỏ thông tin gây nhầm lẫn, sai sự thật... Nếu gây hậu quả nghiêm trọng hơn, hành vi này còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

PGS-TS Nguyễn Thanh Hiên, nhà sáng lập Công ty CP Trí tuệ nhân tạo Thế Hệ Mới (New AI), nhấn mạnh rằng để sử dụng AI hiệu quả, người dùng cần hiểu rõ mục đích và cách thức hoạt động của công cụ mình chọn. Quan trọng hơn, cần xác định công cụ đó có thực sự phù hợp với công việc và nhu cầu thực tế để tránh lãng phí thời gian và tiền bạc.

Với sự phát triển mạnh mẽ của các ứng dụng AI như Veo 3, NoteBookLM của Google hay ChatGPT của OpenAI, việc một số người chưa nắm vững công cụ đã vội vàng mở khóa học kiếm tiền, dẫn đến việc dạy sai cách và đưa ra các lệnh không chính xác, khiến AI không thể cho ra kết quả đúng yêu cầu.

Ông Hiên so sánh tình trạng này với những người dạy Microsoft Word, Excel mà không hiểu rõ phần mềm, chỉ tạo ra kết quả sai lệch, làm người học mất niềm tin vào công nghệ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người học mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển bền vững của thị trường AI tại Việt Nam. "AI phát triển rất nhanh, một câu lệnh hôm nay có thể đã lỗi thời ngày mai. Do đó, người học cần tìm giảng viên có kiến thức chuyên sâu để sử dụng AI hiệu quả" - ông Hiên chia sẻ. 

AI chỉ mạnh khi được sử dụng đúng cách

Ông Lê Hồng Đức, nhà sáng lập Công ty TNHH OneAds Digital, nhận định việc người dùng đổ xô sắm AI mà không có kiến thức nền tảng dẫn đến thực tế là sau một vài lần trải nghiệm không như kỳ vọng, nhiều người nhanh chóng từ bỏ vì cảm thấy "AI không hiệu quả".

Ông cũng cảnh báo về xu hướng dùng tài khoản chung, hoặc học từ các khóa bởi những chuyên gia tự phong, việc này sẽ khiến người dùng thao tác sai, hiểu sai và nhận kết quả sai. Theo ông, nếu xem AI là công cụ sản xuất nội dung, người dùng phải đóng vai trò như đạo diễn - có ý tưởng rõ ràng, mục tiêu cụ thể và sẵn sàng kiểm soát chất lượng đầu ra. "AI không thể thay thế tư duy con người, nó chỉ phát huy sức mạnh khi được dẫn dắt đúng cách" - ông Đức khuyến nghị.