Nghe người em giới thiệu, ở huyện Tuy Phong có người đầu tiên nuôi mực lá thành công, tôi liền tìm cách liên lạc và gặp anh…
Từ ươm mực giống…
Trở lại làng chài Phước Thể những ngày cuối tháng 5, cơn mưa đầu mùa những ngày qua không làm dịu đi cái nắng hanh hao nơi xứ biển. Đang mùa nam nên vùng biển nơi đây lặn gió, ghe thuyền các nơi về mua bán hải sản ở làng chài đông đúc, nhộn nhịp. Ngư dân Phước Thể vốn nổi tiếng làm nghề lặn, pha xúc cá cơm, đặc biệt là câu mực.
Mùa này, thương lái ngồi ở làng chài đợi sẵn, thỉnh thoảng những thúng câu tấp vào, đem theo những con mực tươi cong, lấp lánh, bóng lưỡng, bao nhiêu đều được thương lái thu mua với giá ổn định. Tuy nhiên, theo những ngư dân lâu năm nơi đây, nguồn mực câu mỗi năm càng ít dần trong khi nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn. Thấy được điều đó, một người con của huyện Tuy Phong đã tự nghiên cứu qua sách báo, xem các chương trình khám phá đại dương và phát hiện rằng: Con mực rất dễ nuôi và đã tiên phong thử nghiệm ươm mực giống lẫn nuôi mực thương phẩm. Anh là Mạch Văn Quang (SN 1973) ở khu phố 5 – thị trấn Liên Hương.
Khu lồng bè đang nuôi mực và cá của anh Quang.
Đưa chúng tôi tham quan 12 lồng bè đang neo tại làng chài Phước Thể, nơi anh Quang đang nuôi mực, người đàn ông có khuôn mặt rám nắng trải lòng với chúng tôi quá trình để có được như hôm nay. Từng làm trong các trại nuôi tôm giống ở xã Vĩnh Tân, anh Quang ít nhiều hiểu được kỹ thuật nuôi con giống, nhưng khi áp dụng qua con mực lại không hề đơn giản. “Năm 2021, tôi thử nghiệm lần đầu, mua trứng mực từ các ngư dân, sau đó cho vào các bể xi măng sục oxy và ấp. Khoảng 5 - 7 ngày, trứng từ từ nở ra mực con. Tưởng rằng đã thành công, nhìn những con mực bé xíu tung tăng bơi lội, tôi vui lắm. Nhưng chỉ sau 1 tháng, mực con từ từ chết dần”.
Anh Mạch Văn Quang trải lòng với chúng tôi quá trình để có được như hôm nay.
Nhớ lại khoảng thời gian khó khăn ấy, anh Quang trầm ngâm rồi kể tiếp: “Không nản lòng, tôi mày mò nghiên cứu lại tập tính của mực, tìm hiểu nguyên nhân và tự chế máy lọc nước biển loại bỏ cặn bã, tạp chất, chỉ giữ lại nguồn nước sạch để ươm trứng mực. Khi trứng nở ra con nhỏ li ti như đầu tăm, tôi bắt đầu cho ăn thực phẩm sống như artemia, tôm post sú… Đây là những loại thức ăn có hàm lượng dinh dưỡng cao, được sử dụng để làm thức ăn sống cho giáp xác giai đoạn ấu trùng. Nhờ cải tiến kỹ thuật, cách nuôi, sau 2 tháng kể từ lúc ấp trứng, mẻ mực giống đầu tiên cho ra đời những con giống khỏe mạnh”. Vừa kể, anh Quang không giấu được niềm vui trong ánh mắt đã hằn vết thời gian. Qua nhiều lần thất bại, anh đã ươm thành công mực giống và bán cho các ngư dân ở các vùng chuyên nuôi mực như Cam Ranh, Phú Yên, Bình Định… Thời gian đó anh vừa bỏ giống, vừa đến tận bè để hướng dẫn kỹ thuật nuôi mực thương phẩm cho bà con.
Anh Quang ươm trứng mực thành công sau nhiều lần thất bại.
Lứa mực con thương phẩm đang sinh trưởng, phát triển tốt.
Đến nuôi mực thương phẩm
Đến năm 2023, anh Quang đã kết hợp với 1 người bạn làm lồng bè nuôi mực trên biển đầu tiên tại Bình Thuận. Dẫn chúng tôi đến 4 ô lồng đang thả mực hơn 1 tháng tuổi, anh Quang vừa chậm rãi cho chúng ăn vừa kể tiếp: “Khi mực giống khoảng 25 - 30 ngày tuổi, tôi sẽ đưa về lồng bè nuôi trực tiếp trên biển thành mực thương phẩm. Nuôi mực quan trọng nhất là nguồn thức ăn phải dồi dào, không bị gián đoạn vì 1 ngày phải cho mực ăn 3 - 4 lần. Nếu không cung cấp đủ thức ăn, mực sẽ ăn thịt lẫn nhau, làm hao hụt nguồn giống. Đặc biệt, người nuôi cần phải kiên nhẫn khi cho mực ăn. Vì mực chỉ ăn thức ăn nổi, nếu mình vội vàng rải thức ăn nhiều, thức ăn sẽ rớt đáy, dẫn đến ô nhiễm nguồn nước mà mực lại chưa kịp ăn. Do đó, mỗi lần cho mực ăn phải mất hơn 1 giờ để đảm bảo mực ăn no, đủ dinh dưỡng”.
Nếu không cung cấp đủ thức ăn, mực sẽ ăn thịt lẫn nhau.
Sau 3 vụ nuôi thành công, anh Quang không ngần ngại chia sẻ: “Do vốn đầu tư ban đầu cao, nên nhiều người còn e ngại chuyển đổi con nuôi. Thực ra, nuôi mực lá dễ hơn so với các loại cá, tôm. Mực ít bệnh, chỉ cần chủ động nguồn thức ăn, là mực phát triển tốt. Với 500 con giống thả nuôi trong 1 lồng bè, sau 5 tháng tôi thu hoạch bình quân từ 1,7 – 1,9 tạ, lúc đó mực cái có trọng lượng từ 3 – 3,5gr/con, mực đực nặng từ 5 – 6 gr/con và đang được thương lái thu mua giá ổn định 500.000 – 600.000 đồng/ký”.
Mực ít bệnh, chỉ cần chủ động nguồn thức ăn, là mực phát triển tốt.
So với những vùng biển khác, vùng biển Bình Thuận có rất nhiều yếu tố thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy hải sản. Nơi đây ít gió bão, ít bị ảnh hưởng bởi nước sông, tầng đáy chủ yếu là các rạn đá, san hô nên thức ăn khi nuôi bị rơi vãi xuống sẽ bị cuốn trôi đi theo chu kỳ lên, xuống của thủy triều, rất phù hợp cho việc nuôi biển. Tuy nhiên, hầu hết các xã ven biển của huyện Tuy Phong đều là bãi ngang, nên khó khăn cho nghề nuôi hải sản lồng bè, buộc ngư dân phải mất thêm một khoản chi phí để di chuyển bè giữa 2 mùa nam – bấc. “Mùa nam, làng chài ở Phước Thể êm nên tôi đưa lồng bè trú ngụ tại đây. Đến tháng 10 ÂL mùa bấc, tôi phải kéo bè về bãi La Gàn - Bình Thạnh, vì cá hay mực nuôi lồng bè đều cần nguồn nước êm, ít sóng gió”, anh Quang giải thích thêm.
Mùa nam anh kéo lồng bè về làng chài Phước Thể, đến mùa bấc lại về biển Bình Thạnh.
Vùng biển Tuy Phong còn có hiện tượng nước trồi quý hiếm, giàu dinh dưỡng từ tầng sâu biển dâng lên bề mặt. Nước trồi mát mẻ và giàu dưỡng chất giúp cho nhiều sinh vật phát triển, làm vùng biển Bình Thuận nói chung và Tuy Phong nói riêng có nguồn lợi thủy sản dồi dào, tươi ngon, có giá trị kinh tế cao. Vì thế, mực Tuy Phong được nuôi hay đánh bắt ngoài tự nhiên ắt hẳn sẽ có độ giòn, ngọt hơn so với những vùng biển khác.
Xu hướng nuôi biển bền vững
Anh cũng là ngư dân đầu tiên của huyện thử nghiệm nuôi cá dìa nâu, song song với nuôi cá bớp trước đó. “Hiện tại, tôi chỉ mời bạn bè, người quen ghé bè tham quan, câu cá dịp cuối tuần. Khi mô hình phát triển ổn định, tôi cũng muốn kết hợp đưa du khách đến trải nghiệm câu mực, câu cá tại chỗ và phục vụ ăn uống tại bè như huyện Phú Quý đang làm. Nếu xã Bình Thạnh có thêm điểm đến trải nghiệm thú vị này, sẽ kích cầu du lịch địa phương phát triển. Hơn hết, từ việc nuôi mực lá thành công, tôi muốn hướng ngư dân địa phương chuyển sang nuôi trồng thủy sản bền vững, giảm khai thác khi nguồn lợi hải sản ngày càng cạn kiệt…” - anh Quang chia sẻ về những dự định thời gian tới.
Bạn bè thường đến bè câu cá dìa, câu mực.
Những năm gần đây, tình hình nuôi biển trong tỉnh phát triển khá mạnh, tập trung ở các huyện Tuy Phong, Hàm Thuận Nam, Phú Quý, TP. Phan Thiết... Đối tượng nuôi chủ yếu là các loại cá biển như: cá bớp, cá mú, cá chim, cá bè quỵt và các loại tôm hùm, với tổng sản lượng thu hoạch hàng năm đạt khoảng 500 tấn cá tôm. Vì thế, nuôi biển sẽ trở thành xu hướng trong tương lai. Ông Nguyễn Văn Chiến - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, tiềm năng nuôi biển của tỉnh rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản ngày càng cạn kiệt, nguyên liệu phục vụ cho chế biến xuất khẩu phụ thuộc vào nhập khẩu từ nước ngoài... Thời gian tới, ngành thủy sản của tỉnh sẽ giảm mạnh phương tiện khai thác thủy sản vùng ven bờ, góp phần giải quyết bài toán chuyển đổi nghề từ khai thác thủy sản ven bờ sang nuôi trồng trên biển mang tính bền vững hơn. Nuôi trồng trên biển cũng chính là cơ hội lớn để phục hồi hệ sinh thái đang bị khai thác quá mức, đảm bảo sinh kế của người dân địa phương...
Nuôi trồng trên biển cũng chính là cơ hội lớn để phục hồi hệ sinh thái đang bị khai thác quá mức.
Anh Quang vui vẻ chia sẻ về những dự định trong tương lai.
Rời bè của anh Quang khi nắng đã lên đỉnh đầu, chúng tôi chợt nghĩ nếu khu lồng bè của anh đủ điều kiện đón khách như Phú Quý, chúng tôi sẽ được ngồi trên bè lộng gió, thưởng thức món mì tôm mực giòn sần sật, tươi rói do chính tay mình câu lên, còn gì thích bằng! Ắt hẳn đó cũng là niềm mơ ước không xa của anh khi nguồn mực lá ngày càng sinh sôi!
Không chỉ ấn tượng về hương vị, vị khách Nhật Bản còn ngỡ ngàng vì món đặc sản Quy Nhơn được bán với giá bình dân, 3 bát chỉ hết 54.000 đồng.
Papaken (SN 1989) là nhà sáng tạo nội dung người Nhật Bản, sống ở Hà Nội được khoảng 3 năm.
Trên kênh YouTube cá nhân với hàng trăm nghìn lượt theo dõi, Papaken thường xuyên chia sẻ video về trải nghiệm du lịch, ẩm thực ở một số tỉnh thành của Việt Nam mà anh có dịp ghé thăm.
Gần đây, trong video chia sẻ về chuyến du lịch Quy Nhơn cùng 2 con, Papaken giới thiệu một số món ăn địa phương đặc trưng mà bản thân có cơ hội thưởng thức như bánh xèo, gỏi cá trích…
Trong đó, bún tôm và bún rạm là 2 món mà cả 3 bố con vị khách Nhật Bản đều ấn tượng, hết lời khen ngon và ao ước ở Hà Nội cũng có bán.
Papaken cùng 2 con ghé quán bún tôm, bún rạm có tiếng ở Quy Nhơn
Địa điểm mà Papaken và 2 con ghé thăm để thưởng thức món bún rạm, bún tôm là 1 quán ăn bình dân nằm trên đường Trần An Tư, TP Quy Nhơn. Tại đây, anh gọi 1 bát bún tôm, còn 2 con thưởng thức bún rạm.
Khi đồ ăn được bưng lên, vị khách Nhật thấy tò mò với bún rạm, không biết trong khẩu phần có nguyên liệu gì vì “nhìn như thịt hoặc gạch cua”.
“Trông ngon quá”, Papaken thốt lên.
Món bún rạm và bún tôm mà 3 bố con người Nhật Bản thưởng thức
Với món bún tôm, anh nhận xét nước dùng có độ đặc sánh, vị ngọt thanh và bún được sử dụng là loại bún sợi nhỏ mà anh thích.
“Nước dùng khá giống cháo, còn thịt tôm có chút tiêu nên hơi cay. Theo cảm nhận riêng, mình thấy bún tôm ở đây có vị hơi nhạt”, anh nói.
Để món ăn đậm đà, vừa miệng, Papaken nêm thêm chút mắm, sa tế, hạt tiêu và rau thơm, khen hương vị thay đổi rõ rệt.
“Sau khi điều chỉnh vị, món bún tôm trở nên ngon hơn, ăn cùng rau sống lại có thêm độ giòn, thanh mát. Cảm giác có thể ăn hết 2 bát cũng được”, Papaken nêu cảm nhận.
Vị khách Nhật thưởng thức món bún tôm, khen nước dùng ngọt thanh
Vị khách Nhật Bản sau đó cũng nếm thử thêm bún rạm, khen mùi vị tươi ngon, “nước dùng giống súp ramen” (loại mì phổ biến ở Nhật Bản) và ước ở Hà Nội cũng có để thưởng thức.
Kaikun – con trai của Papaken cũng thừa nhận thích bún rạm hơn, sau khi đã thưởng thức vài miếng bún tôm. Cậu bé liên tục khen “ngon quá”, nhận xét gạch cua béo ngậy giống như món bún riêu từng được ăn.
Michan - con gái của Papaken thừa nhận bún rạm "ngon không tưởng"
Papaken chia sẻ, anh không chỉ ấn tượng về hương vị bún tôm, bún rạm mà còn ngạc nhiên vì 2 món đặc sản Quy Nhơn này có giá rất bình dân, chỉ 17.000 đồng/bát.
“Tuy lượng đồ ăn hơi ít nhưng vừa đủ cho bữa sáng. 3 bát mới hết 54.000 đồng”, anh bày tỏ.
Chia sẻ với PV, anh Hữu Hoàng – chủ quán ăn mà bố con Papaken ghé thăm cho biết, bún tôm và bún rạm là hai món ăn đặc trưng, gắn liền với người dân khu vực đầm Trà Ổ (đầm Châu Trúc), huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định.
Lâu dần, 2 món này được biết đến và bày bán rộng rãi hơn, ở cả TP Quy Nhơn và một số khu vực trên địa bàn tỉnh.
Quán vẫn giữ cách chế biến truyền thống để món bún tôm, bún rạm dậy hương vị tự nhiên, hạn chế dầu mỡ và ai cũng có thể thưởng thức. Ảnh: Bún tôm - rạm Đầm Trúc
Anh Hoàng cho hay, bún rạm và bún tôm của quán đều sử dụng nguyên liệu chủ đạo là tôm đất và rạm được đánh bắt từ đầm Trà Ổ, chế biến đơn giản, dùng ít gia vị và món ăn kèm không cầu kỳ.
Tôm đất sau khi làm sạch được đem giã nhuyễn thành chả. Khi khách gọi món, quán lấy nước luộc bún đánh cho tôm chín đều, rồi nêm ít mắm muối cho vị vừa vặn và rắc ít hành ngò.
“Bát bún muốn ngon phần lớn là nhờ vào độ tươi ngon của con tôm, cộng thêm vị ngọt nhẹ của nước luộc bún làm cho món ăn có hương vị thanh đạm, dễ ăn”, anh Hoàng nói.
Bún rạm thoạt nhìn giống bún riêu nhưng hương vị hoàn toàn khác vì sử dụng ít gia vị, món ăn kèm không cầu kỳ. Ảnh: Bún tôm - rạm Đầm Trúc
Riêng món bún rạm, cách chế biến tương tự như bún riêu nhưng đơn giản hơn. Rạm được làm sạch, xay nhuyễn, lọc lấy nước rồi đun lên. Món này gần như không nêm quá nhiều gia vị hay đồ ăn kèm để giữ nguyên vẹn mùi thơm và vị béo ngậy.
Tại quán, món bún rạm phục vụ kèm rau sống và bánh tráng. Khi ăn, khách có thể nêm thêm nước mắm, sa tế, hạt tiêu… tùy nhu cầu để món ăn tròn vị và phù hợp với sở thích cá nhân hơn.
Bánh canh chả cá Nha Trang – giản dị, nóng hổi và đầy hương vị biển, khiến thực khách ăn một lần là nhớ mãi.
Nhắc đến Nha Trang, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến biển xanh, cát trắng và những món hải sản tươi ngon. Nhưng nếu hỏi món ăn nào khiến du khách nhớ mãi, thì không ít người sẽ nhắc đến bánh canh chả cá – một hương vị giản dị nhưng đầy sức hút.
Tô bánh canh nóng hổi, bốc khói, thơm nồng mùi chả cá vừa dai vừa ngọt, chính là hình ảnh gợi nhớ về phố biển, về sự bình yên và nồng ấm trong từng bữa ăn.
Điểm nhấn làm nên sức hấp dẫn của bánh canh Nha Trang chính là chả cá. Những miếng chả được làm từ cá biển tươi, giã nhuyễn, nêm vừa gia vị rồi đem hấp hoặc chiên vàng, giữ nguyên vị ngọt tự nhiên của cá.
Khi ăn cùng nước dùng trong veo, ngọt thanh từ cá biển và tôm tươi, sợi bánh dẻo mềm, mọi thứ hòa quyện tạo nên một hương vị đậm đà khó quên. Mỗi miếng chả cá đưa vào miệng như mang theo cả vị mặn mòi của biển, vừa ấm áp vừa rộn rã trong khoang miệng.
Sợi bánh canh ở Nha Trang mềm nhưng vẫn dai, chan ngập nước dùng, thêm chút hành ngò, vài giọt chanh, chút ớt tươi, hương vị trở nên trọn vẹn. Bánh canh không cầu kỳ, không phô trương, chỉ đơn giản như chính con người phố biển – gần gũi, bình dị nhưng khiến người ta thương nhớ.
Ngồi trên vỉa hè, thưởng thức tô bánh canh chả cá bốc khói, hít hà hương thơm ngọt thanh và nghe tiếng sóng xa xa trong lòng thành phố, du khách mới cảm nhận được sự tinh túy ẩn trong món ăn này.
Với người Nha Trang, bánh canh chả cá không chỉ là bữa ăn thường ngày mà còn là ký ức tuổi thơ, là hồn cốt ẩm thực của phố biển. Với du khách, đó là trải nghiệm không thể bỏ qua – một món ăn giản dị, nhưng khi đã thử, hương vị ấy cứ ám ảnh, níu chân, khiến họ muốn quay lại thành phố biển mỗi khi nhớ đến.
Chính sự giản dị, đậm đà và chân thành ấy đã làm nên sức hút của bánh canh chả cá Nha Trang, một hương vị khó quên giữa biển trời.
