Đâu cứ phải mùi vị gì cao sang, thượng hạng mới khiến lòng người nhớ nhung. Đôi khi, những mùi vị thân thuộc, giản đơn, gắn bó nhất mới là thứ neo đậu dài lâu trong tâm khảm, ký ức mỗi người. Cũng như cách hương thơm của nồi nước mùi già trong buổi chiều 30 tết vấn vít trong lòng chúng ta.

Xôn xao ký ức, hoài niệm

Rau mùi (khu vực phía nam thường gọi là ngò rí) vốn là loại rau gia vị quen thuộc, thường được sử dụng trong chế biến các món ăn của người Việt.

Mọi ngày, đa phần người mua sẽ lựa chọn những bó mùi bánh tẻ, không non cũng chẳng quá già để chế biến cùng món ăn hoặc ăn kèm với các loại rau sống cho tăng thêm phần hấp dẫn, kích thích vị giác.

 

Mùi già có hương thơm ngát, dễ chịu.

Ấy vậy mà, trong phiên chợ ngày 30 tết, những cành mùi già trở nên “hút khách” đến lạ. Nhiều người đã sắm sanh đủ đầy vẫn không quên mua về mấy bó mùi già đun nồi nước thơm dìu dịu.

Những cành mùi già đã ngả màu đỏ tía, hoa li ti trắng xen lẫn chùm quả nhỏ xanh khi mua về được rửa sạch bùn đất rồi cuộn vòng hoặc bó lại gọn gàng. Sau đó cho vào nồi nước lớn đun đến khi sôi sùng sục, tỏa hương ngan ngát khắp một khoảng không gian.

Bà, mẹ sẽ lấy những bát nước đầu tiên dành để lau rửa đồ thờ trên bàn thờ gia tiên như một cách thể hiện niềm yêu thương, kính trọng. Sau đó các thành viên trong gia đình lần lượt pha nước tắm gội. Người Việt quan niệm rằng: Tắm gội bằng nước mùi già giúp gột rửa hết mọi muộn phiền, lo lắng, điều không may mắn của năm cũ, thanh tân đón chào năm mới.

Chẳng biết phong tục tắm nước mùi già chiều 30 tết có tự bao giờ. Nhưng hương thơm ấy đã trở thành một phần quen thuộc trong ký ức, hoài niệm về những chiều 30 tết của nhiều thế hệ người dân trên dải đất hình chữ S này.

 

Chị Phạm Thị Nhung - chủ cơ sở sản xuất các sản phẩm từ thảo dược mang thương hiệu Nhung Mộc chụp ảnh trên cánh đồng mùi già

Hương thơm ấy gợi nhớ về tuổi thơ đong đầy yêu thương bên gia đình, người thân. Như khi bà vẫn còn móm mém nhai trầu, tỉ mẩn nhặt những cành mùi già chuẩn bị đun nồi nước thơm. Trong khi người lớn bận bịu trở lửa, canh nồi nước sôi thì đám con trẻ chơi đùa trong sân, nói cười huyên náo. Đợi khi mẹ “ra lệnh” tổng động viên, cả đám sẽ ngoan ngoãn chờ đến lượt tắm nước mùi già...

Hương thơm mùi già – gạch nối giữa quá khứ và hiện tại

Tết giữa lòng nhịp sống hiện đại, nhiều giá trị, phong tục truyền thống vẫn tiếp tục được trao truyền, gìn giữ theo các cách khác nhau, trong đó có phong tục tắm nước mùi già chiều 30 tết. Ở khu vực thị thành khó tìm mua mùi tươi già hay những gia đình quá bận bịu, không có điều kiện đun nấu thì có thể đặt mua nước cất mùi già, xà bông mùi già. Cách thức có thể khác đi, hương thơm ấy có thể khác biệt nhưng tình cảm, tâm hồn mình vẫn vẹn nguyên như thế.

 

Sản phẩm nước chưng cất Mùi già mang thương hiệu Nhung Mộc.

Tôi có quen một người chị từng ở cùng kí túc xá đại học, quê Bắc Giang. Sau nhiều năm lặn lội mưu sinh, chị quyết định bỏ phố về quê khởi nghiệp làm đồ handmade.

Từ những ngày đầu tháng Chạp, trang Facebook của chị đã chia sẻ rất nhiều hình ảnh về cánh đồng mùi già gia đình chị trồng ven bờ sông Đáy, thông tin sản phẩm nước chưng cất mùi già.

 

Người lớn, con trẻ vui đùa bên nhau trên cánh đồng mùi già.

Trong rất nhiều bài đăng trên Facebook của chị có tên Nhung Mộc, tôi đặc biệt ấn tượng với bức ảnh người lớn, trẻ nhỏ thoải mái, vui vẻ nói chuyện, chơi đùa giữa cánh đồng mùi già cùng dòng trạng thái: “Bãi mùi già đã cắt, mang ngô khoai ra đây nướng, người lớn ngồi uống trà, trẻ con chạy nhảy chơi giữa những luống mùi cũng chill ra phết... Hãy tự tối giản lại cái tết của mình để tết chỉ còn là niềm vui và sự háo hức, chờ đợi không chỉ của lũ trẻ. Tết này, mang mùi già vườn nhà Mộc về bên gia đình mình nha các bác”.

Lời mời thân tình đến thế, mộc mạc và dễ chịu như hương thơm mùi già hong ấm những chiều 30 tết. Tôi đã “chốt đơn” đặt mua nước chưng cất mùi già dưới bức ảnh ấy, để chờ đến chiều 30 tết sẽ hít hà, tận hưởng mùi hương trong nồng nàn xúc cảm, kỷ niệm.

SKĐS - Không biết từ bao giờ, nghề nướng cá đã hình thành tại nhiều làng ven biển Nghệ An. Nhờ bí quyết riêng, cá trích nướng ở đây béo ngậy, mang đậm hương vị biển.

Nhiều ngày qua, ngư dân các xã ven biển huyện Diễn Châu (Nghệ An) đang bước vào mùa khai thác cá trích bằng bè mảng. Hàng trăm lò nướng ở gần 20 làng biển lại tất bật, nổi lửa suốt đêm ngày để nướng cá.

Đầu mùa cá trích, theo các ngư dân, mỗi bè mảng từ các xã như Diễn Thịnh, Diễn Trung, Diễn Kim, Hùng Hải... sau mỗi chuyến ra biển đánh bắt, thu được từ 1 đến hơn 3 tạ cá trích.

 

Thu lưới cá trích sau chuyến ra khơi đánh bắt.

Ở địa phương được xem là "thủ phủ" khai thác hải sản vùng lộng bằng bè mảng này, các lò nướng cá trích còn hiện diện nhiều trên tuyến đường ven biển Nghi Sơn (Thanh Hóa) - Cửa Lò (Nghệ An) chạy dọc qua các làng biển. Các lò nướng luôn tất bật đỏ lửa mỗi ngày, có đông người dân qua đường dừng lại mua hoặc ngồi lại thưởng thức cá trích nướng.

Toàn huyện Diễn Châu hiện có hơn 400 bè mảng chuyên khai thác hải sản (tôm, tép, cá lẹp, cá trích, cá bầu, ghẹ, bề bề...) ở vùng biển cách bờ từ 3 đến 7 hải lý. Trong năm, có hai mùa cá trích, mùa chính từ tháng 3 đến tháng 6, mùa chiêm từ tháng 9 đến tháng 10. Vì việc đánh bắt gần bờ và trong thời gian ngắn, cá trích giữ được chất lượng tươi ngon.

Với giá bán dao động từ 30.000 đến 40.000 đồng/kg, mỗi chuyến ra biển, chủ bè mảng thu về từ hơn 1 triệu đến 3 triệu đồng.

 

Sau mỗi chuyến ra khơi đánh bắt, mỗi bè mảng của ngư dân các làng biển thuộc các xã Diễn Thịnh, Diễn Trung, Diễn Kim, Hùng Hải… khai thác được khoảng 1 - 3 tạ cá trích.

Ngư dân các huyện ven biển như Quỳnh Lưu, Diễn Châu và thị xã Hoàng Mai thường đánh bắt hai loài cá trích: trích ve và trích bầu. Cá trích ve có thân mình nhỏ, vảy trắng xanh, thịt trắng, thơm, béo nhưng nhiều xương. Cá trích bầu thì có thân tròn, ít vảy, nhiều thịt hơn và thịt có màu đỏ phớt.

Theo các ngư dân, cá trích vùng biển Diễn Châu nổi tiếng vì chất lượng ngon, được người dân yêu thích vì nhiều lý do. Vùng biển Diễn Châu bãi nông và rộng, ít sóng lớn. Những yếu tố này tạo nên môi trường sống lý tưởng, giàu thức ăn cho cá trích phát triển nhanh.

Đặc biệt, từ tháng 3 đến tháng 5, mùa ruốc biển áp bờ đã tạo nguồn thức ăn phong phú cho cá trích. Chính vì vậy, cá có thịt dày, tươi ngon. Cá trích là loài cá tập trung thành đàn lớn nhất trong số các loài cá, có thể lên đến hàng chục triệu con, phủ rộng cả một km2. Khi gặp đàn cá, ngư dân có thể đánh bắt được cả tấn cá trích chỉ trong một chuyến đi.

 

Những người phụ nữ làng biển sơ chế cá trích để cung cấp cho các cơ sở nướng cá truyền thống bằng than hoa.

Ở các xã bãi ngang ven biển huyện Diễn Châu, vào thời điểm này, dễ dàng bắt gặp cảnh các bà, các mẹ, các chị ngồi nướng cá trích biển bằng than hoa bên hiên nhà, giữa sân, trên bờ đê, hoặc bên đường làng... Nơi nào có bếp nướng cá trích, nơi đó có đông người dừng lại mua hoặc ngồi tụ tập, cùng nhau thưởng thức.

Sau khi được nướng chín bằng than hoa, cá trích được xếp nghiêng trên các dụng cụ đựng để nhanh nguội, tránh bị đè ép và dễ dàng phân phát cho khách mua. Mùi thơm đặc trưng của cá trích nướng lan tỏa, hấp dẫn và bay xa trong không gian rộng, theo những làn gió biển thổi vào đất liền.

 

Vào mùa cá trích, nhu cầu thưởng thức tăng cao. Ngư dân vừa cập bến đã nhanh chóng xử lý cá trích để bán cho các chợ và cơ sở chế biến.

Lão ngư Nguyễn Hữu Hà, xóm Đông Lộc, xã Ngọc Bích, chia sẻ: Cuộc đời của người dân biển nơi đây gắn liền với cá trích suốt cả đời. Từ khi còn nhỏ, những đứa trẻ làng biển đã được mẹ cho ăn cá trích ngay từ khi ăn dặm. Dần dần, cá trích theo bước chân trẻ thơ khi lớn lên, trưởng thành. Đặc biệt, đối với phụ nữ miền biển trong giai đoạn sau sinh, món cá trích kho với nghệ hoặc kho mật mía trở thành món ăn quen thuộc.

"Cá trích nướng than hoa mang đến một hương vị đặc biệt khó quên, từ mùi thơm, vị ngọt, đến chất thịt dai và béo. Cá trích nướng đã trở thành món ăn giản dị nhưng thân thuộc đối với mọi người, mọi lứa tuổi. Thưởng thức cá trích nướng ngon nhất là khi cá vừa được nướng xong, thịt còn nóng hổi, dậy mùi thơm và lan tỏa trong không khí lạnh," lão ngư này nói.

 

Cá trích đầu mùa có kích thước đồng đều, mình dày, thịt trắng, tươi ngon.

 

Chị Nguyễn Thị Hợi, xã Diễn Kim cho biết, sau Tết, biển vùng lộng xuất hiện nhiều loại cá, nhưng cá trích luôn chiếm ưu thế trong ẩm thực miền biển.

 

Chị Lê Thị Cao, xã Diễn Kim, với gần 10 năm kinh nghiệm nướng cá trích biển, cho biết mỗi ngày nướng từ 40kg - 50kg cá, có ngày lên tới gần 1 tạ. Thu nhập từ việc bán cá trích nướng đã trở thành nguồn kinh tế chính của gia đình.

 

Hàng chục năm qua, cá trích biển nướng than hoa trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của người dân miền biển Diễn Châu.

 

Đến miền biển Diễn Châu, du khách không chỉ được thưởng thức hương vị thơm ngon của cá trích nướng than hoa, mà còn cảm nhận sự hào phóng của thiên nhiên, hiểu thêm về tâm hồn và tính cách của người dân gắn bó suốt năm với sóng nước.

 

Đây cũng là dịp để khám phá một nét đẹp trong văn hóa ẩm thực độc đáo của người dân miền biển.

 

Cá trích ít tanh, thịt trắng, ít mỡ, dễ đánh bắt và rất lành. Cá trích nướng than hoa có vị ngọt, béo, thơm lừng, dễ kích thích các giác quan. Món ăn này đã trở thành truyền thống, phổ biến ở mọi độ tuổi và thời điểm.

 

Người dân nơi đây có thể thưởng thức cá trích nướng vào bất cứ thời điểm nào trong ngày, từ sáng đến tối. Cá trích đầu mùa nướng than hoa có thể ăn kèm với bánh mướt, bún sợi, bánh đa ghém, các loại rau gia vị, lá sung, khế chua, và chấm cùng nước mắm nhĩ. Tuy nhiên, cách ăn phổ biến nhất và được yêu thích nhất là chấm cá nướng trực tiếp với nước mắm nhĩ hoặc muối chanh.

Gia Minh - Hải An

Nguồn: https://baomoi.com/ve-nghe-an-du-xuan-an-ca-trich-nuong-than-hong-thom-nuc-mui-c51489106.epi

Diễm Thiền 

1-

Hồn bướm mơ hoa tuổi....chín mươi ?

Ru TA tâm cảnh : bến tinh khôi....

Mai sau hậu duệ nhang cười khói ,

Thơ cũ may nhờ NHỚ có TÔI ?

2-

Tuổi đá vô ưu, TA khởi DUYÊN....

Loay hoay tìm quẻ Dịch " thuần kiền " ⁽¹⁾ ?

Linh khu mệt nhọc, bơ vơ hát :

* Bừng cảm chân như đã.... diễm Thiền ! ⁽²⁾

Tháng mão, trực Bế

Tịnh danh lhvkd, ( 7-3-2025 )

(1) Tâm điểm của quẻ " thuần kiền " là 6 hào đều dương, tức " Thái dương", hàm nghĩa.... XUẤT THẾ triệt để như pháp tu " hạnh đầu đà".

(2) Diễm thiền # nhìn thấy rõ nét đẹp tuyệt vời, khi buông bỏ rốt ráo nhất...